Voyager 1 กำลังจะเป็นวัตถุที่มนุษย์สร้างขึ้นชิ้นแรก ที่อยู่ห่างโลกครบหนึ่งวันแสง NASA คำนวณว่าหมุดหมายนี้จะเกิดขึ้นในวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 เวลา 17:16:07 น. ตามเวลาไทย เมื่อยานอยู่ห่างโลกประมาณ 25,902 ล้านกิโลเมตร เท่ากับระยะที่แสงเดินทางได้ในเวลา 24 ชั่วโมง
สำหรับยานที่ออกเดินทางจากโลกตั้งแต่ปี 1977 ระยะหนึ่งวันแสงสะท้อนทั้งความกว้างใหญ่ของอวกาศ และความต่อเนื่องของภารกิจที่ดำเนินมากว่าสี่สิบเก้าปี ข้อมูลจาก Voyager 1 ยังคงต้องเดินทางผ่านความว่างระหว่างดาว ก่อนมาถึงจานรับสัญญาณบนโลกในวันถัดไป
หนึ่งวันแสงไกลแค่ไหน
หนึ่งวันแสงเป็นหน่วยระยะทางที่อ้างอิงจากความเร็วแสงในสุญญากาศ ซึ่งมีค่าประมาณ 299,792 กิโลเมตรต่อวินาที เมื่อคูณด้วย 86,400 วินาทีในหนึ่งวัน จะได้ระยะประมาณ 25,902 ล้านกิโลเมตร หรือราว 173 เท่าของระยะเฉลี่ยระหว่างโลกกับดวงอาทิตย์
เพื่อให้เห็นขนาดของระยะทาง แสงจากดวงอาทิตย์ใช้เวลาประมาณ 8 นาที 20 วินาทีจึงมาถึงโลก ส่วนแสงที่เดินทางตลอดหนึ่งวันจะไปได้ไกลกว่านั้นมาก หมุดหมายของ Voyager 1 ครั้งนี้ใช้ระยะห่างระหว่างยานกับโลก เป็นจุดอ้างอิงในการคำนวณ
ทำไมต้องรอคำตอบประมาณ 48 ชั่วโมง
คลื่นวิทยุที่ใช้ติดต่อ Voyager 1 เป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า เช่นเดียวกับแสงที่ตามนุษย์มองเห็น และเดินทางด้วยความเร็วแสงในสุญญากาศ เมื่อยานอยู่ห่างหนึ่งวันแสง สัญญาณจากโลกจึงต้องใช้เวลา ประมาณ 24 ชั่วโมงเพื่อไปถึงยาน
หากยานตอบกลับทันทีหลังได้รับคำสั่ง สัญญาณขากลับจะใช้เวลาเดินทางอีกประมาณ 24 ชั่วโมง รวมเวลาสัญญาณไปและกลับใกล้เคียง 48 ชั่วโมง การปฏิบัติงานจริงยังต้องคำนึงถึงเวลาประมวลผลบนยาน และตารางรับส่งข้อมูลของสถานีภาคพื้นดินด้วย
ความล่าช้านี้ทำให้ทีมภารกิจต้องวางแผนคำสั่งล่วงหน้าอย่างละเอียด เมื่อปรับการทำงานของอุปกรณ์หรือแก้ปัญหาบนยาน วิศวกรต้องรอข้อมูลยืนยันที่เดินทางกลับมาจากระยะทางมหาศาล ก่อนประเมินผลและตัดสินใจดำเนินขั้นตอนถัดไป
เส้นทางจากปี 1977 ถึงอวกาศระหว่างดาว
Voyager 1 ออกจากโลกเมื่อวันที่ 5 กันยายน 1977 หลัง Voyager 2 ประมาณสองสัปดาห์ ด้วยเส้นทางที่เดินทางถึงดาวพฤหัสบดีได้เร็วกว่า Voyager 1 จึงแซงยานแฝดและไปถึงดาวเคราะห์ยักษ์ก่อน จากนั้นแรงโน้มถ่วงของดาวเคราะห์ช่วยเปลี่ยนเส้นทาง และพายานเดินทางออกไปไกลขึ้น
- 5 กันยายน 1977 ปล่อย Voyager 1 จากฟลอริดาด้วยจรวด Titan/Centaur
- 5 มีนาคม 1979 บินผ่านดาวพฤหัสบดี เก็บภาพและข้อมูลของดาวเคราะห์ รวมถึงดวงจันทร์บริวาร
- 12 พฤศจิกายน 1980 บินผ่านดาวเสาร์และสำรวจไททัน ก่อนเดินทางออกจากระนาบที่ดาวเคราะห์ส่วนใหญ่โคจรอยู่
- 14 กุมภาพันธ์ 1990 หันกล้องกลับมาถ่ายภาพครอบครัวระบบสุริยะ รวมถึงภาพโลกที่รู้จักกันในชื่อ Pale Blue Dot
- 25 สิงหาคม 2012 ข้ามเฮลิโอพอสและเข้าสู่อวกาศระหว่างดาว
Pale Blue Dot ภาพโลกจากระยะไกล
ก่อนปิดกล้องเพื่อสงวนพลังงาน Voyager 1 ถ่ายภาพโลกจากตำแหน่งที่อยู่ห่างดวงอาทิตย์ประมาณ 6,000 ล้านกิโลเมตร โลกปรากฏเป็นจุดเล็กมากท่ามกลางแถบแสงที่กระจายอยู่ในภาพ ภาพนี้ช่วยให้ผู้คนมองเห็นขนาดของโลก เมื่อเทียบกับพื้นที่อันกว้างใหญ่รอบตัว
โลกยังรับสัญญาณจาก Voyager 1 ได้อย่างไร
การติดต่อยานอาศัย Deep Space Network หรือ DSN เครือข่ายจานสายอากาศขนาดใหญ่ของ NASA ที่มีศูนย์หลักใกล้โกลด์สโตนในรัฐแคลิฟอร์เนีย ใกล้มาดริดในสเปน และใกล้แคนเบอร์ราในออสเตรเลีย ทั้งสามแห่งกระจายตัวตามลองจิจูดรอบโลก เพื่อช่วยส่งต่อการติดต่อขณะที่โลกหมุน
จานสายอากาศและระบบรับสัญญาณที่ไวสูงช่วยตรวจจับคลื่นวิทยุ ที่อ่อนมากหลังเดินทางผ่านระยะทางหลายหมื่นล้านกิโลเมตร ทีมภารกิจใช้ข้อมูลที่ได้รับเพื่อตรวจสุขภาพยาน ติดตามการทำงานของอุปกรณ์ และรับผลการวัดทางวิทยาศาสตร์ จากบริเวณที่ยานกำลังเดินทางผ่าน
พลังงานและเครื่องมือที่ยังทำงาน
Voyager 1 ใช้เครื่องกำเนิดไฟฟ้าแบบ RTG ซึ่งเปลี่ยนความร้อนจากการสลายตัวของพลูโทเนียม-238 ให้เป็นพลังงานไฟฟ้า กำลังไฟที่ยานผลิตได้ลดลงตามเวลา ทีมวิศวกรจึงต้องปรับการใช้พลังงานและทยอยปิดอุปกรณ์บางส่วน เพื่อสงวนไฟให้ระบบสำคัญ
รายงาน NASA วันที่ 29 ตุลาคม 2569 ระบุว่า ทีมภารกิจได้เปลี่ยนการใช้อุปกรณ์บางชุดไปเป็นทางเลือกที่ใช้ไฟน้อยลง และกลับมาติดต่อ Voyager 1 ได้หลังสัญญาณขาดช่วงในเดือนตุลาคม ส่วนตารางสถานะเครื่องมือของ NASA ระบุว่า เครื่องวัดสนามแม่เหล็กหรือ MAG และเครื่องวัดคลื่นพลาสมาหรือ PWS ยังเปิดทำงานอยู่
เครื่องมือเหล่านี้ช่วยศึกษาสนามแม่เหล็กและสภาพพลาสมา ในอวกาศระหว่างดาว ข้อมูลจากตำแหน่งของยานจึงยังมีความสำคัญ แม้ช่วงการถ่ายภาพดาวเคราะห์จะจบลงไปหลายทศวรรษแล้ว
Voyager 2 จะถึงหนึ่งวันแสงเมื่อไร
Voyager 2 เดินทางด้วยเส้นทางต่างจาก Voyager 1 โดยสำรวจดาวยูเรนัสและดาวเนปจูนเพิ่มเติม ก่อนเข้าสู่อวกาศระหว่างดาวในปี 2018 NASA ประเมินว่ายานแฝดลำนี้จะอยู่ห่างโลกครบหนึ่งวันแสง ในเดือนพฤศจิกายน 2035 หรือปี 2578
Golden Record ข้อความจากโลกที่เดินทางไปกับยาน
ยาน Voyager ทั้งสองลำพก Golden Record แผ่นทองแดงเคลือบทองขนาด 12 นิ้ว ที่บันทึกภาพ เสียงธรรมชาติ ดนตรี และคำทักทายใน 55 ภาษา รวมถึงภาษาไทย แผ่นบันทึกนี้เล่าเรื่องชีวิตและวัฒนธรรมบนโลก และยังคงติดไปกับยานตลอดการเดินทางสู่อวกาศที่ไกลออกไป
หมุดหมายหนึ่งวันแสงจึงเชื่อมโยงทั้งเทคโนโลยีการสำรวจ ความต่อเนื่องของงานวิทยาศาสตร์ และข้อความที่มนุษยชาติฝากไว้กับยานตั้งแต่ปี 1977 ขณะที่ Voyager 1 เดินทางต่อ ข้อมูลที่ส่งกลับมายังช่วยให้เราเข้าใจสภาพอวกาศ จากตำแหน่งที่อยู่ไกลโลกที่สุดของภารกิจมนุษย์
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- NASA — ตำแหน่ง หมุดหมายหนึ่งวันแสง และสถานะเครื่องมือของ Voyager
- NASA — Voyager 1 และความหมายของหนึ่งวันแสง
- NASA — ภาพครอบครัวระบบสุริยะและประวัติการเดินทางของ Voyager 1
- NASA — ภาพ Pale Blue Dot
- NASA — Deep Space Network
- NASA — การประหยัดพลังงานและสถานะการสื่อสารเดือนตุลาคม 2026
- NASA — Golden Record
- NASA — คำทักทายใน 55 ภาษา
ติดตาม Space News และเรื่องราวอวกาศเพิ่มเติมได้ที่ Siam Astronomy และ YouTube Siam Astronomy