กล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์ เว็บบ์ (James Webb Space Telescope หรือ JWST) เปิดเผยรายละเอียดอันน่าทึ่งของ NGC 7129 พื้นที่ก่อกำเนิดดาวฤกษ์ที่อยู่ห่างจากโลกประมาณ 3,300 ปีแสง ในกลุ่มดาวซีฟิอัส (Cepheus) ภาพจากกล้องอินฟราเรดแสดงให้เห็นดาวฤกษ์อายุน้อย กลุ่มก๊าซและฝุ่น รวมถึงกระแสสสารพลังงานสูงที่ถูกพ่นออกมาจากดาวฤกษ์ซึ่งยังอยู่ในกระบวนการก่อตัว
องค์การบริหารการบินและอวกาศแห่งชาติสหรัฐอเมริกา (NASA) เลือกภาพดังกล่าวเป็นภาพดาราศาสตร์ประจำวัน หรือ Astronomy Picture of the Day (APOD) สำหรับวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 เพื่ออธิบายกระบวนการกำเนิดดาวฤกษ์และปฏิสัมพันธ์ระหว่างดาวฤกษ์อายุน้อยกับสิ่งแวดล้อมรอบตัว
NGC 7129 แหล่งกำเนิดดาวฤกษ์ที่อยู่ห่างออกไป 3,300 ปีแสง
NGC 7129 เป็นบริเวณก่อตัวของดาวฤกษ์ภายในกลุ่มเมฆก๊าซและฝุ่นระหว่างดวงดาว เมื่อมองด้วยกล้องโทรทรรศน์ที่ตรวจจับแสงที่ตามองเห็น ฝุ่นจำนวนมากอาจบดบังดาวฤกษ์ที่ซ่อนอยู่ภายใน แต่กล้องเจมส์ เว็บบ์สามารถตรวจจับแสงอินฟราเรดและศึกษารายละเอียดของวัตถุเหล่านี้ได้ดีขึ้น
ภาพล่าสุดแสดงให้เห็นดาวฤกษ์ที่อยู่ในช่วงวิวัฒนาการแตกต่างกัน ตั้งแต่ดาวฤกษ์ก่อนเกิด (Protostar) ซึ่งกำลังสะสมมวลจากสภาพแวดล้อม ไปจนถึงดาวฤกษ์ระยะก่อนเข้าสู่ลำดับหลัก (Pre-main-sequence Star) ที่ผ่านช่วงสะสมมวลส่วนใหญ่แล้ว และกำลังหดตัวภายใต้อิทธิพลของแรงโน้มถ่วง
การพบดาวฤกษ์ในหลายระยะภายในบริเวณเดียวกันช่วยให้นักดาราศาสตร์เปรียบเทียบกระบวนการก่อตัวและศึกษาว่าดาวฤกษ์ส่งผลต่อสภาพแวดล้อมอย่างไร
ภาพสีทองและสีแดงจากเจมส์ เว็บบ์ บอกอะไรนักดาราศาสตร์?
หนึ่งในจุดเด่นที่สุดของภาพ NGC 7129 คือความแตกต่างระหว่างบริเวณสีทองทางด้านซ้ายและโครงสร้างก๊าซสีแดงทางด้านขวาของดาวฤกษ์สว่างบริเวณกลางภาพ
บริเวณสีทองแสดงก๊าซไฮโดรเจนอะตอมที่ได้รับพลังงานจากดาวฤกษ์ซึ่งมีวิวัฒนาการก้าวหน้ากว่าดาวฤกษ์เกิดใหม่ทางด้านขวา พลังงานจากดาวฤกษ์เหล่านี้ทำให้ก๊าซมีอุณหภูมิสูงขึ้น และมีส่วนในการเปลี่ยนไฮโดรเจนโมเลกุลให้กลายเป็นไฮโดรเจนอะตอม
ส่วนบริเวณสีแดงเป็นพื้นที่ที่มีก๊าซไฮโดรเจนโมเลกุลซึ่งเย็นกว่า และมีดาวฤกษ์ก่อนเกิดฝังตัวอยู่ ดาวเหล่านี้สามารถพ่นกระแสสสารออกมาชนกับก๊าซโดยรอบ เกิดคลื่นกระแทกที่ทำให้ก๊าซร้อนขึ้นและปรากฏเป็นโครงสร้างซับซ้อน
อย่างไรก็ตาม สีที่ปรากฏในภาพไม่ได้หมายความว่ามนุษย์จะมองเห็นก๊าซเหล่านี้เป็นสีดังกล่าวโดยตรง ภาพนี้สร้างขึ้นจากข้อมูลอินฟราเรดหลายช่วงความยาวคลื่น แล้วกำหนดสีที่ตามองเห็นเพื่อช่วยแยกแยะองค์ประกอบและโครงสร้างทางดาราศาสตร์
เจ็ตจากดาวฤกษ์เกิดใหม่คืออะไร?
ในระหว่างการก่อตัว ดาวฤกษ์ก่อนเกิดจะดึงดูดก๊าซและฝุ่นจากบริเวณโดยรอบเข้ามาสะสมมวล สสารบางส่วนอาจถูกปล่อยออกจากระบบในรูปของกระแสสสารหรือเจ็ต (Jets) ซึ่งสามารถเคลื่อนที่ออกไปและมีปฏิสัมพันธ์กับเมฆก๊าซที่อยู่ใกล้เคียง
เมื่อกระแสสสารเหล่านี้พุ่งชนก๊าซที่มีความหนาแน่นสูง จะทำให้เกิดคลื่นกระแทกและการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิของก๊าซ กล้องเจมส์ เว็บบ์สามารถตรวจจับร่องรอยดังกล่าวได้จากแสงอินฟราเรด
ในภาพ NGC 7129 บริเวณสีแดงทางด้านขวาเผยให้เห็นกระแสสสารจากดาวฤกษ์ก่อนเกิดหลายดวงที่ซ้อนทับกันในแนวสายตา จึงเกิดเป็นโครงสร้างคล้ายเส้นใยและกลุ่มเมฆที่มีรูปร่างไม่สม่ำเสมอ
ปรากฏการณ์นี้แสดงให้เห็นว่า การกำเนิดดาวฤกษ์ไม่ได้เป็นเพียงกระบวนการที่แรงโน้มถ่วงรวบรวมสสารเข้าด้วยกันเท่านั้น แต่ดาวฤกษ์ที่กำลังก่อตัวยังสามารถเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อมที่ให้กำเนิดตนเองได้อีกด้วย
ดาวฤกษ์ LkHα 234 กับโพรงก๊าซขนาดประมาณ 3.5 ปีแสง
ดาวฤกษ์สว่างใกล้ศูนย์กลางของภาพมีชื่อว่า LkHα 234 ซึ่งเป็นดาวฤกษ์ระยะก่อนเข้าสู่ลำดับหลักที่มีมวลประมาณ 5–8 เท่าของดวงอาทิตย์
ดาวฤกษ์ดวงนี้ยังไม่ได้เข้าสู่ระยะที่สร้างพลังงานจากปฏิกิริยานิวเคลียร์ฟิวชันของไฮโดรเจนในแกนกลางอย่างเสถียรเช่นเดียวกับดวงอาทิตย์ แต่กำลังวิวัฒนาการไปสู่ระยะดังกล่าว
บริเวณสีทองทางด้านซ้ายของดาวฤกษ์เป็นโพรงภายในกลุ่มเมฆก๊าซที่มีขนาดประมาณ 3.5 ปีแสง กระแสสสารที่ดาวฤกษ์เคยปล่อยออกมาได้กวาดและผลักก๊าซบางส่วนออกจากบริเวณดังกล่าว ขณะที่พลังงานจากดาวฤกษ์ทำให้ก๊าซเรืองแสง
การเคลื่อนที่ของก๊าซไม่ได้มีผลเพียงทำให้เมฆบางส่วนกระจัดกระจายเท่านั้น แต่ยังสามารถบีบอัดก๊าซในบริเวณใกล้เคียงจนมีความหนาแน่นสูงขึ้น ซึ่งอาจเอื้อต่อการก่อตัวของดาวฤกษ์รุ่นต่อไป
กล้อง NIRCam เปิดเผยรายละเอียดที่เคยมองไม่เห็น
ภาพนี้ถ่ายด้วยกล้อง Near-Infrared Camera หรือ NIRCam ของกล้องโทรทรรศน์อวกาศเจมส์ เว็บบ์ ซึ่งมีความสามารถในการสังเกตการณ์แสงอินฟราเรดย่านใกล้และให้ภาพที่มีความละเอียดสูง
ข้อมูลจาก NIRCam ช่วยเผยให้เห็นดาวฤกษ์อายุน้อยที่ซ่อนอยู่ภายในฝุ่น รวมถึงขอบเขตของโพรงก๊าซ กระแสสสาร และบริเวณที่ก๊าซได้รับพลังงานจากดาวฤกษ์
ในบริเวณส่วนบนทางซ้ายของภาพยังพบโครงสร้างที่เกี่ยวข้องกับดาวฤกษ์ก่อนเกิด ซึ่งล้อมรอบด้วยจานสสารที่สามารถทอดเงาลงบนเนบิวลาโดยรอบได้ นับเป็นอีกตัวอย่างของรายละเอียดที่การสังเกตการณ์ด้วยอินฟราเรดช่วยให้นักดาราศาสตร์ศึกษาได้
ทำไมการศึกษา NGC 7129 จึงสำคัญ?
ดาวฤกษ์จำนวนมากถือกำเนิดขึ้นภายในเมฆโมเลกุลขนาดใหญ่ แต่การก่อตัวของดาวฤกษ์เป็นกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับปัจจัยหลายประการ ทั้งแรงโน้มถ่วง การเคลื่อนที่ของก๊าซ สนามแม่เหล็ก รังสีจากดาวฤกษ์ และกระแสสสารที่ดาวฤกษ์ปล่อยออกมา
NGC 7129 จึงเป็นพื้นที่ศึกษาที่มีคุณค่า เพราะนักดาราศาสตร์สามารถตรวจสอบดาวฤกษ์หลายระยะของการพัฒนาภายในบริเวณเดียวกัน และเปรียบเทียบอิทธิพลของดาวฤกษ์แต่ละประเภทต่อก๊าซและฝุ่นโดยรอบ
นอกจากนี้ การศึกษากระบวนการเหล่านี้ยังช่วยให้เข้าใจว่าการกำเนิดดาวฤกษ์สามารถส่งเสริมหรือยับยั้งการก่อตัวของดาวฤกษ์ดวงอื่นในบริเวณใกล้เคียงได้อย่างไร
NASA เลือก NGC 7129 เป็นภาพดาราศาสตร์ประจำวัน
NASA นำภาพ NGC 7129 มาเผยแพร่ในโครงการ Astronomy Picture of the Day เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 ภายใต้ชื่อภาษาอังกฤษว่า “NGC 7129: Star Formation with Jets from Webb”
ภาพนี้ได้รับการเผยแพร่ในชุดข่าววิทยาศาสตร์ของ NASA และ ESA ตั้งแต่วันที่ 6 ตุลาคม 2569 ก่อนจะได้รับการนำเสนออีกครั้งในโครงการ APOD
ภาพจากเจมส์ เว็บบ์ไม่ได้แสดงเพียงความงดงามของเนบิวลาเท่านั้น แต่ยังเป็นข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ที่ช่วยอธิบายการกำเนิดดาวฤกษ์ การเปลี่ยนแปลงสภาพของก๊าซ และอิทธิพลของดาวฤกษ์อายุน้อยต่อสิ่งแวดล้อมในอวกาศ
ในอนาคต ข้อมูลจากการสังเกตการณ์ NGC 7129 อาจช่วยให้นักดาราศาสตร์พัฒนาแบบจำลองการก่อตัวและวิวัฒนาการของดาวฤกษ์ได้แม่นยำยิ่งขึ้น
แหล่งข้อมูลและเครดิตภาพ
บทความเรียบเรียงโดย Siam Astronomy จากข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ของ NASA และ European Space Agency (ESA)
NASA Astronomy Picture of the Day — 16 November 2026
NGC 7129: Star Formation with Jets from Webb
NASA Webb Science Release — 6 October 2026
NASA's Webb Captures Commotion From Nebula's Stellar Jets
ESA/Webb Image Information
NGC 7129 (NIRCam Image)
Image Credit: NASA, ESA, CSA, STScI
Image Processing: Alyssa Pagan (STScI)
Siam Astronomy | ข่าวสารและความรู้ด้านดาราศาสตร์และอวกาศ
www.siamastronomy.com