NASA ประกาศความสำเร็จครั้งประวัติศาสตร์ของยานอวกาศ Voyager 1 หลังเดินทางออกจากโลกมานานกว่า 49 ปี โดยเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569 ยานได้เคลื่อนที่ไปถึงระยะทาง 1 วันแสงจากโลก หรือประมาณ 25,900 ล้านกิโลเมตร นับเป็นอีกหนึ่งหมุดหมายสำคัญของการสำรวจอวกาศโดยมนุษยชาติ
Voyager 1 สร้างสถิติ อยู่ห่างโลก 1 วันแสงเป็นครั้งแรก
องค์การบริหารการบินและอวกาศแห่งชาติสหรัฐอเมริกา หรือ NASA เปิดเผยเมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569 ว่ายาน Voyager 1 ซึ่งเป็นวัตถุที่มนุษย์สร้างขึ้นและเดินทางไปไกลจากโลกมากที่สุด ได้ผ่านระยะทางสำคัญที่เรียกว่า หนึ่งวันแสง (One Light-Day) อย่างเป็นทางการ
เหตุการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 เวลา 02.16 น. ตามเวลามาตรฐานแปซิฟิกของสหรัฐอเมริกา หรือประมาณ 17.16 น. ตามเวลาประเทศไทย
ระยะทางหนึ่งวันแสงเท่ากับประมาณ 16,100 ล้านไมล์ หรือ 25,900 ล้านกิโลเมตร ซึ่งเป็นระยะทางที่แสงใช้เวลาเดินทางนานถึง 24 ชั่วโมงในสุญญากาศ
ความสำเร็จนี้มีความหมายอย่างยิ่ง เพราะ Voyager 1 ไม่ใช่เพียงยานที่เดินทางไกลที่สุดเท่านั้น แต่ยังเป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ศึกษาสภาพแวดล้อมในอวกาศระหว่างดวงดาวได้โดยตรง
หนึ่งวันแสงคืออะไร และไกลแค่ไหน?
แสงเดินทางในสุญญากาศด้วยความเร็วประมาณ 299,792 กิโลเมตรต่อวินาที ซึ่งเป็นความเร็วที่สูงมากเมื่อเทียบกับการเดินทางด้วยเทคโนโลยีของมนุษย์
เมื่อนำความเร็วของแสงมาคำนวณตลอดระยะเวลา 24 ชั่วโมง จะได้ระยะทางประมาณ 25,900 ล้านกิโลเมตร หรือหนึ่งวันแสง
เพื่อให้เห็นภาพระยะทางดังกล่าวได้ชัดเจนยิ่งขึ้น สามารถเปรียบเทียบได้ดังนี้
- แสงจากโลกเดินทางถึงดวงจันทร์ใช้เวลาประมาณ 1.3 วินาที
- แสงจากโลกเดินทางถึงบริเวณดาวเนปจูนใช้เวลาประมาณ 4 ชั่วโมง โดยขึ้นอยู่กับตำแหน่งของดาวเคราะห์
- สัญญาณวิทยุจาก Voyager 1 ต้องใช้เวลาประมาณ 24 ชั่วโมงจึงเดินทางถึงโลก
- การส่งสัญญาณจากโลกไปยัง Voyager 1 และรอรับสัญญาณตอบกลับ ใช้เวลารวมประมาณ 48 ชั่วโมง
แม้ระยะทางดังกล่าวจะมหาศาล แต่หนึ่งวันแสงยังน้อยกว่าหนึ่งปีแสงมาก โดยหนึ่งปีแสงมีระยะทางประมาณ 9.46 ล้านล้านกิโลเมตร
จึงเป็นสิ่งสำคัญที่ต้องแยกความหมายระหว่างหนึ่งวันแสงกับหนึ่งปีแสง เพราะ Voyager 1 ยังไม่ได้เดินทางไกลถึงหนึ่งปีแสงจากโลก
NASA ยืนยันระยะทางได้อย่างไร เมื่อข้อมูลจากยานมีปัญหา?
ประเด็นที่น่าสนใจจากการประกาศครั้งนี้คือ NASA เปิดเผยว่า ทีมควบคุมภารกิจไม่ได้รับข้อมูลทางวิทยาศาสตร์และข้อมูลทางวิศวกรรมจาก Voyager 1 ตั้งแต่วันที่ 14 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569
อย่างไรก็ตาม ยานยังส่งสัญญาณคลื่นพาหะ หรือ Carrier Signal กลับมายังโลก ซึ่งเป็นสัญญาณวิทยุที่โดยปกติใช้สำหรับส่งข้อมูลระหว่างยานกับสถานีภาคพื้นดิน
วิศวกรของ NASA ใช้สัญญาณดังกล่าวร่วมกับข้อมูลการคำนวณเส้นทางการเคลื่อนที่ของยาน เพื่อยืนยันว่า Voyager 1 ได้เดินทางผ่านระยะหนึ่งวันแสงแล้วจริง
ทีมภารกิจยังคงตรวจสอบสาเหตุของปัญหาที่กระทบต่อการรับข้อมูลวิทยาศาสตร์และวิศวกรรม โดยสถานการณ์นี้สะท้อนถึงความท้าทายในการควบคุมยานอวกาศที่อยู่ห่างจากโลกหลายหมื่นล้านกิโลเมตร
ย้อนประวัติ Voyager 1 จากการสำรวจดาวเคราะห์สู่อวกาศระหว่างดวงดาว
Voyager 1 ถูกส่งขึ้นสู่อวกาศเมื่อวันที่ 5 กันยายน พ.ศ. 2520 พร้อมกับโครงการ Voyager 2 ซึ่งปล่อยขึ้นก่อนหน้าเมื่อวันที่ 20 สิงหาคมในปีเดียวกัน
ภารกิจทั้งสองถูกออกแบบให้ใช้ประโยชน์จากการเรียงตัวของดาวเคราะห์ชั้นนอกที่เกิดขึ้นไม่บ่อยนัก เพื่อให้สามารถเดินทางสำรวจดาวเคราะห์หลายดวงได้อย่างมีประสิทธิภาพ
Voyager 1 เดินทางผ่านดาวพฤหัสบดีและดาวเสาร์ ส่งภาพถ่ายและข้อมูลทางวิทยาศาสตร์จำนวนมากกลับมายังโลก ช่วยเปลี่ยนความเข้าใจของมนุษย์เกี่ยวกับดาวเคราะห์ยักษ์และดวงจันทร์บริวาร
ส่วน Voyager 2 เดินทางต่อไปยังดาวยูเรนัสและดาวเนปจูน และกลายเป็นยานอวกาศเพียงลำเดียวที่เคยสำรวจดาวเคราะห์ทั้งสองอย่างใกล้ชิด
ในปี พ.ศ. 2555 Voyager 1 เดินทางข้ามขอบเขตของเฮลิโอสเฟียร์ หรือบริเวณอวกาศที่ได้รับอิทธิพลจากลมสุริยะและสนามแม่เหล็กของดวงอาทิตย์ เข้าสู่บริเวณอวกาศระหว่างดวงดาว
ต่อมา Voyager 2 เดินทางผ่านขอบเขตดังกล่าวในปี พ.ศ. 2561 ทำให้ยานทั้งสองสามารถตรวจวัดสภาพแวดล้อมนอกเฮลิโอสเฟียร์ได้โดยตรง
ทำไม Voyager 1 จึงยังมีความสำคัญต่อวิทยาศาสตร์?
แม้ Voyager 1 จะออกจากเฮลิโอสเฟียร์แล้ว แต่ยานยังคงมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการศึกษาฟิสิกส์อวกาศ โดยเฉพาะการทำความเข้าใจปฏิสัมพันธ์ระหว่างดวงอาทิตย์กับสสารและสนามแม่เหล็กในอวกาศระหว่างดวงดาว
ข้อมูลจากยาน Voyager ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์ศึกษาว่าอิทธิพลของดวงอาทิตย์แผ่ขยายออกไปได้ไกลเพียงใด และสภาพแวดล้อมนอกเฮลิโอสเฟียร์มีคุณสมบัติแตกต่างจากภายในระบบสุริยะอย่างไร
การตรวจวัดเหล่านี้ยังมีความสำคัญต่อความเข้าใจเกี่ยวกับรังสีคอสมิกและการเคลื่อนที่ของอนุภาคพลังงานสูงในอวกาศ
Voyager 1 ยังทำงานได้อย่างไร หลังเดินทางมานานเกือบ 50 ปี?
ยาน Voyager 1 เดินทางด้วยความเร็วประมาณ 61,155 กิโลเมตรต่อชั่วโมง และต้องเผชิญความท้าทายจากอายุการใช้งานของอุปกรณ์ที่ยาวนานกว่าครึ่งศตวรรษ
ยานอาศัยเครื่องกำเนิดไฟฟ้าแบบเทอร์โมอิเล็กทริกจากไอโซโทปรังสี หรือ Radioisotope Thermoelectric Generator (RTG) ซึ่งเปลี่ยนความร้อนจากการสลายตัวของพลูโทเนียมให้เป็นพลังงานไฟฟ้า
อย่างไรก็ตาม กำลังไฟฟ้าที่เครื่องกำเนิดสามารถผลิตได้ลดลงอย่างต่อเนื่อง โดยยาน Voyager แต่ละลำสูญเสียกำลังไฟฟ้าที่ใช้งานได้ประมาณ 4 วัตต์ต่อปี
วิศวกรจึงต้องบริหารพลังงานอย่างรอบคอบ รวมถึงปรับเปลี่ยนการใช้อุปกรณ์บางส่วนให้ประหยัดไฟฟ้ามากขึ้น เพื่อยืดอายุการทำงานของเครื่องมือวิทยาศาสตร์
NASA ระบุว่าในปี 2569 ทีมวิศวกรประสบความสำเร็จในการปิดอุปกรณ์สามรายการของ Voyager 1 และใช้อุปกรณ์ทางเลือกที่ใช้พลังงานต่ำกว่าแทน เพื่อช่วยรักษากำลังไฟฟ้าของยาน
มาตรการประหยัดพลังงานล่าสุดคาดว่าจะช่วยให้ยาน Voyager ทั้งสองลำสามารถรักษาการทำงานของชุดเครื่องมือวิทยาศาสตร์ที่มีอยู่ในปัจจุบันได้อย่างน้อยจนถึงวาระครบรอบ 50 ปีของการปล่อยยานในปี พ.ศ. 2570 ทั้งนี้ยังขึ้นอยู่กับสภาพระบบต่าง ๆ ของยานด้วย
การสื่อสารกับ Voyager 1 ต้องใช้เวลารวมเกือบ 2 วัน
NASA ใช้เครือข่ายสื่อสารอวกาศห้วงลึก หรือ Deep Space Network (DSN) ซึ่งประกอบด้วยสถานีเสาอากาศขนาดใหญ่ในสามพื้นที่ทั่วโลก สำหรับติดต่อกับยานอวกาศที่เดินทางไกลจากโลก
เมื่อ Voyager 1 อยู่ห่างโลกถึงหนึ่งวันแสง การส่งคำสั่งหนึ่งครั้งต้องใช้เวลาประมาณ 24 ชั่วโมงกว่าคำสั่งจะเดินทางถึงยาน
หากยานส่งสัญญาณกลับมายังโลก ก็ต้องใช้เวลาอีกประมาณ 24 ชั่วโมง ทำให้ระยะเวลาการสื่อสารไปกลับอยู่ที่ประมาณ 48 ชั่วโมง
NASA ระบุว่าทีมควบคุมยังคงติดตามสัญญาณจาก Voyager 1 ทุกวัน และส่งคำสั่งไปยังยานเป็นประจำทุกสัปดาห์
ข้อจำกัดนี้ทำให้การแก้ไขปัญหาแต่ละครั้งต้องอาศัยการวางแผนอย่างละเอียด เพราะไม่สามารถควบคุมยานหรือได้รับผลตอบกลับได้แบบทันที
Golden Record ข้อความจากโลกที่เดินทางไปกับ Voyager
นอกจากเครื่องมือทางวิทยาศาสตร์แล้ว ยาน Voyager 1 และ Voyager 2 ยังบรรทุกแผ่นบันทึกทองคำ หรือ Golden Record ซึ่งเป็นแผ่นทองแดงเคลือบทองที่บรรจุข้อมูลเกี่ยวกับโลกและมนุษยชาติ
ภายในประกอบด้วยภาพ เสียงธรรมชาติ เสียงทักทายในภาษาต่าง ๆ และดนตรีที่คัดเลือกมาเพื่อสะท้อนความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตและวัฒนธรรมบนโลก
แผ่นบันทึกนี้ได้รับการออกแบบให้เป็นข้อความเชิงสัญลักษณ์สำหรับอารยธรรมอื่นที่อาจค้นพบยานในอนาคต แม้จะไม่มีหลักประกันว่าจะมีใครได้พบหรือสามารถถอดรหัสข้อมูลนั้นก็ตาม
ก้าวสำคัญของมนุษยชาติในการสำรวจจักรวาล
การเดินทางของ Voyager 1 จากโลกสู่ระยะหนึ่งวันแสงแสดงให้เห็นถึงศักยภาพทางวิศวกรรมและความต่อเนื่องของการทำงานทางวิทยาศาสตร์ข้ามหลายชั่วอายุคน
แม้ยานจะมีอายุเกือบ 50 ปี และระบบต่าง ๆ ต้องเผชิญกับข้อจำกัดที่เพิ่มขึ้น แต่ Voyager 1 ยังคงเป็นสัญลักษณ์สำคัญของยุคการสำรวจอวกาศด้วยยานไร้มนุษย์ควบคุม
เมื่อถึงวันที่ยานไม่สามารถติดต่อกับโลกได้อีกต่อไป Voyager 1 ก็จะยังคงเดินทางต่อไปในอวกาศ พร้อมกับแผ่นบันทึก Golden Record ที่บอกเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับโลกและผู้คนที่เป็นผู้สร้างยานลำนี้ขึ้นมา
ความสำเร็จในวันที่ 18 พฤศจิกายน 2569 จึงไม่ได้เป็นเพียงสถิติด้านระยะทาง แต่ยังเป็นเครื่องเตือนใจถึงความพยายามของมนุษย์ในการทำความเข้าใจจักรวาลที่กว้างใหญ่เกินกว่าจะสำรวจได้ทั้งหมดภายในช่วงชีวิตเดียว
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
แหล่งข้อมูลหลัก:
National Aeronautics and Space Administration (NASA)
NASA's Voyager 1 Makes History Reaching One Light-Day From Earth
เผยแพร่วันที่ 19 พฤศจิกายน 2026
NASA News Release 26-098
อ่านข่าวต้นฉบับจาก NASA
ข้อมูลภารกิจเพิ่มเติม:
NASA Science — Voyager Mission
เรียบเรียงภาษาไทย: Siam Astronomy
ภาพประกอบ: NASA/JPL-Caltech