ดาวพฤหัสบดีเข้าใกล้โลกที่สุดในรอบปี เปิดโอกาสชมดาวเคราะห์ยักษ์สว่างเด่นตลอดคืน

NASA/JPL-Caltech/SwRI/MSSS

ในช่วงต้นเดือนมกราคม ปี 2569 ดาวพฤหัสบดี ดาวเคราะห์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในระบบสุริยะ กำลังเข้าสู่ช่วงที่ อยู่ใกล้โลกมากที่สุดในรอบปี และสว่างโดดเด่นบนท้องฟ้ายามค่ำคืน นับเป็นหนึ่งในเหตุการณ์ดาราศาสตร์ที่น่าจับตามองมากที่สุดของปี สำหรับทั้งนักดาราศาสตร์สมัครเล่นและผู้สนใจดูดาวทั่วไป

ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นในช่วงที่โลกโคจรมาอยู่ระหว่างดวงอาทิตย์กับดาวพฤหัสบดี หรือที่เรียกว่า ตำแหน่งตรงข้าม (Opposition) ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ดาวเคราะห์ดวงนี้จะขึ้นจากขอบฟ้าตั้งแต่พระอาทิตย์ตก และสามารถสังเกตได้ยาวนานตลอดทั้งคืนจนถึงรุ่งเช้า

ใกล้โลกที่สุดในรอบปี แต่ไม่ใช่การเข้าใกล้แบบผิดปกติ

ดาวพฤหัสบดีจะอยู่ใกล้โลกที่สุดของปีในช่วงประมาณ วันที่ 9 มกราคม 2569 โดยมีระยะห่างจากโลกประมาณ 633 ล้านกิโลเมตร หรือคิดเป็นเวลาที่แสงเดินทางราว 35 นาที

แม้จะฟังดูเป็นระยะทางที่ไกลมากในมาตรฐานมนุษย์ แต่ในเชิงดาราศาสตร์ นี่คือช่วงที่ดาวพฤหัสบดีอยู่ใกล้โลกมากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ในรอบการโคจรหนึ่งปี

อย่างไรก็ตาม การเข้าใกล้ในลักษณะนี้ไม่ใช่เหตุการณ์หายากผิดปกติ เนื่องจากโลกและดาวพฤหัสบดีจะโคจรมาอยู่ในตำแหน่ง Opposition ประมาณทุก 13 เดือน แต่สิ่งที่แตกต่างในแต่ละปีคือ “ระยะห่างจริง” ซึ่งขึ้นอยู่กับตำแหน่งวงโคจรของทั้งสองดวงดาวในขณะนั้น

สว่างเด่น เห็นได้ง่ายด้วยตาเปล่า

ในช่วง Opposition ดาวพฤหัสบดีจะมีความสว่างมากเป็นพิเศษ เป็นหนึ่งในวัตถุที่สว่างที่สุดบนท้องฟ้ายามค่ำคืน รองจากดวงจันทร์และดาวศุกร์เท่านั้น

ผู้สังเกตจากประเทศไทยสามารถมองเห็นดาวพฤหัสบดีได้ด้วยตาเปล่าอย่างชัดเจน โดยจะมีลักษณะเป็นจุดสว่างสีขาวนวล ไม่กระพริบเหมือนดาวฤกษ์ทั่วไป

สำหรับผู้ที่ใช้ กล้องสองตา จะสามารถสังเกตเห็นดวงจันทร์บริวารหลักทั้งสี่ของดาวพฤหัสบดี หรือที่เรียกว่า ดวงจันทร์กาลิเลียน ได้แก่ ไอโอ ยูโรปา แกนีมีด และคัลลิสโต เรียงตัวอยู่สองข้างของดาวเคราะห์ยักษ์อย่างสวยงาม

โอกาสทองของการใช้กล้องโทรทรรศน์

หากใช้กล้องโทรทรรศน์ขนาดเล็กถึงขนาดกลาง ช่วงเวลานี้ถือเป็นจังหวะที่เหมาะสมที่สุดในการสังเกต

แถบเมฆในชั้นบรรยากาศของดาวพฤหัสบดี

โครงสร้างพายุขนาดใหญ่ เช่น แถบลมและความแตกต่างของสี

การเคลื่อนที่ของดวงจันทร์บริวาร ซึ่งเปลี่ยนตำแหน่งให้เห็นแทบทุกคืน

แม้จุดแดงใหญ่ (Great Red Spot) จะไม่สามารถมองเห็นได้ทุกคืน ขึ้นอยู่กับการหมุนของดาวพฤหัสบดี แต่ช่วง Opposition ก็เป็นช่วงที่รายละเอียดต่าง ๆ บนดาวเคราะห์ยักษ์ปรากฏชัดที่สุดตลอดทั้งปี

ทำไม Opposition จึงสำคัญทางดาราศาสตร์

ตำแหน่ง Opposition ไม่ได้มีความสำคัญเฉพาะด้านการสังเกตด้วยสายตาเท่านั้น แต่ยังเป็นช่วงเวลาสำคัญสำหรับการศึกษาทางดาราศาสตร์ เนื่องจาก

ดาวพฤหัสบดีอยู่ใกล้โลกที่สุด

พื้นผิวปรากฏใหญ่ที่สุดเมื่อมองจากโลก

แสงสะท้อนจากดวงอาทิตย์มีมากที่สุด

จึงเหมาะสำหรับการเก็บข้อมูล การถ่ายภาพ และการติดตามการเปลี่ยนแปลงของชั้นบรรยากาศดาวพฤหัสบดีในระยะยาว

เหตุการณ์สำคัญประจำต้นปี 2569

การที่ดาวพฤหัสบดีเข้าใกล้โลกที่สุดในรอบปีช่วงต้นเดือนมกราคม 2569 ถือเป็นหนึ่งในไฮไลต์ดาราศาสตร์ที่ไม่ควรพลาด โดยเฉพาะสำหรับผู้ที่สนใจการสังเกตดาวเคราะห์ด้วยอุปกรณ์พื้นฐาน เพราะเป็นช่วงที่ “เห็นง่ายที่สุด ชัดที่สุด และสวยที่สุด” ของปี

แม้ดาวพฤหัสบดีจะยังคงอยู่ห่างจากโลกเป็นระยะทางหลายร้อยล้านกิโลเมตร แต่ปรากฏการณ์นี้ก็ช่วยเชื่อมโยงมนุษย์กับจักรวาล ให้เราได้เห็นโลกเพื่อนบ้านยักษ์ใหญ่ของระบบสุริยะในมุมที่ใกล้และชัดเจนกว่าช่วงเวลาอื่น ๆ ของปี